تعریف کلی حلال

به ماده‌ای که بخش عمدهٔ یک محلول را تشکیل می‌دهد حَلّال می‌گویند.
هر محلول دست کم از دو بخش حلّال و حل شونده تشکیل شده‌است

حلال‌ها در چهار گروه دسته بندی می‌شوند

 

حلّال‌های هیدروکربنی

 

اسیدها

 

قلیاها (بازها)

 

آب H2O

اتانول یا الکل اتیلیک یا اتیل الکل یا الکل میوه با فرمول C۲H۵OH ترکیب شیمیائی با بوی خاص و آتشگیری است که در نوشیدنی‌های الکلی وجود دارد. این الکل همان ماده‌ای است که خاصیت مست کنندگی دارد و در نوشیدنی‌های الکلی با درصدهای مختلف پیدا می‌شود. علاوه بر این در صنایع مختلف کاربرد فراوان دارند. این کاربردها در عطرها و ادکلنها و همچنین در وانیل و همچنین به عنوان سوخت در برخی ماشین‌های جدید می‌باشد. برای استفاده از این الکل در صنایع عطر سازی استفاده می‌کنند.
مخمر آبجو، قارچی است که با جوانه‌زدن تکثیر می‌شود، اگر این قارچ در مجاور یک ماده قندی تخمیر شود، موادی از خود خارج می‌کند که خاصیت آنزیمی داشته و موجب دگرگونی قند می‌شود. در بین قندها، فروکتوز یا قند میوه به فرمول C۶H۱۲O۶ است که در انگور وجود دارد که پس از تخمیر باعث ایجاد الکل می‌ش

تاریخچه

اتانول برای انسان از دوران باستان شناخته شده بود، زیرا این ماده، جزء اصلی مشروبات الکلی است. جداسازی آن بصورت اتانول نسبتاً خالص احتمالاً اولین بار توسط جابر بن حیان که صنعت تقطیر را گسترش داد، انجام شده است. البته بیشتر گمان می‌رود که اتانول خالص توسط محمد زکریای رازی دانشمند ایرانی تولید شده باشد.
فرایند تولید
اتانول مورد استفاده در نوشابه‌های الکلی توسط فرایند تخمیر از متابولیسم گلوکز توسط گونه مخصوصی از مخمرها در غیاب اکسیژن تولید می‌شود و در پایان فرایند تخمیر غلظت اتانول را با تقطیر بالا می‌برند. برای مخلوط اتانول با آب بالاترین نقطه آزئوتروپ جوش برای ۹۵٪ الکل و ۵٪ آب است؛ بنابراین جزء تقطیر شده مخلوط اتانول و آب نمی‌تواند خالصتر از ۹۵ درصد باشد. برای تولید اتانول خالص‌تر، مقدار کمی بنزن به آن اضافه می‌شود.
بنزن، آزئوتروپ سه‌گانه‌ای با آب و اتانول تشکیل می‌دهد و مخلوط دوباره تقطیر می‌شود. نتیجه این فرایند بدست آوردن اتانول بدون آب است. با این همه چند ppm بنزن در اتانول باقی می‌ماند که جذب آن در بدن از مشخصه‌های آسیب کبدی است که در افراد الکلی دیده می‌شود. اتانول یا الکل میوه ای در آب حل می شود.

تولید اتانول صنعتی

اتانول سوخت نسبتاً خوبی برای موتورهاست و در صنعت، بصورتهای مختلفی استفاده می‌شود. اتانول مورد مصرف در صنعت را معمولاً از واکنش کاتالیزوری آب با اتیلن تولید می‌کنند. این یک واکنش افزایشی است که در آن یک مولکول آب شکافته شده، قطعات حاصل از آن به اتمهای کربن در پیوند دوگانه اضافه می‌شود. این فرایند، تولید اتانول اقتصادی‌تر از تولید آن با مخمر است.

خواص فیزیکی

اتانول، مایعی قابل احتراق و بی‌رنگ بوده، یکی از انواع الکلهای موجود در نوشابه‌های الکلی است. گرانروی آن، مانند آب است و بوی نسبتاً تندی دارد. در صنعت بعنوان حلال و ماده واسطه شیمیایی برای تولید بیشتر ترکیبات آلی استفاده می‌شود. بدلیل تشکیل پیوند هیدروژنی با هر نسبتی در آب حل می‌شود. اتانول در مقایسه با ترکیبات آلی که وزن مولکولی یکسانی با آن دارند، نقطه جوش بالاتری دارد.
به عنوان مثال نقطه جوش پروپان که تقریباً وزن مولکولی برابری با اتانول دارد، ۴۳- درجه سانتی‌گراد است، درحالی‌که نقطه جوش اتانول ۷۸ درجه سانتی‌گراد است. دلیل این اختلاف، وجود پیوندهای هیدروژنی مربوط به گروه OH است که نیروی جاذبه میان مولکولهای مجاور را افزایش می‌دهد. اتانول خاصیت ضعیف اسیدی و بازی از خود نشان می‌دهد که خاصیت بازی آن بدلیل جفت الکترون تنهای اکسیژن بوده و خاصیت اسیدی آن، بخاطر پیوند هیدروژن با عنصر الکترونگاتیو اکسیژن است. اتانول با فلزات فعال (Na و Kو Mg و …) وارد واکنش شده، اتوکسید ایجاد می‌کند.
کاربرد
اتانول بدلیل نقطه ذوب پائین در صنعت ضدیخ‌سازی استفاده می‌شود. حلال بسیار خوبی است و در صنعت عطرسازی، رنگسازی و … استفاده می‌شود. محلول ٪۸۵ – ۷۰ آن بعنوان محلول ضدعفونی کننده کاربرد دارد. اتانول با تغییر دادن پروتئین و حل کردن چربی، میکرو ارگانیسمهای آنها را از بین می‌برد. البته این عمل فقط در برابر باکتریها و ویروسها و قارچها موثر است، ولی در مقابل هاگ باکتریها تاثیری ندارد. اتانول همچنین در صنایع مشروبات
 الکلی به میزان گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.

حلال جزء مهمی از محلول است. حلال ها مواد شیمیایی هستند که مواد دیگر را در خود حل می کنند. حلال ها به طور کلی به دو دسته حلال های قطبی و حلال های غیر قطبی تقسیم می شوند. در حلال قطبی، ذرات تشکیل دهنده حلال قطبی بوده و یکدیگر را با نیروی جاذبه ی الکتروستاتیکی جذب می نمایند. 
مهمترین حلال قطبی آب می باشد. انواع اسیدها مانند سولفوریک اسید H۲SO۴ و هیدروزن فلوئورید HF ، نیز در این دسته قرار می گیرند. 
در حلال های غیر قطبی ، ذرات حلال غیرقطبی بوده و بنابراین تنها نیروی جاذبه ی ضعیف واندروالسی بین ذرات وجود دارد، به همین دلیل این حلال ها اغلب، دارای نقطه ی جوش بسیار پایین بوده و فرار هستند.
حلال های آلی نسبت به حلال های غیر آلی یا حلال های معدنی، قطبیت کمتری دارند و درنتیجه معمولا” این دسته از حلالها ، مواد غیر قطبی را بهتر در خود حل می کنند. چند حلال در زیر آمده است. حلالها موقعی مفید هستند که مایع باشند به عنوان مثال آب در محدوده ی ۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد مایع می باشد، پس تنها در این محدوده دمایی می توانند به عنوان حلال مورد استفاده قرار گیرند. هنگامی موادی که قرار است حل شوند، در دماهای پایین تر یا بالاتر قرار داشته باشند باید از حلالهای دیگر استفاده نمود. محدوده مایع بودن برخی حلالها در زیر آمده است: 
۱) متانولCH۳OH که خواصی شبیه آب را دارد. 
۲) اتانول CH۳-CH۲OH 
۳) پروپانون CH۳-CH۲-HC=O 
۴) پروپانول CH۳-CH۲-CH۲OH 
۵) بوتانول CH۳-CH۲-CH۲-CH۲OH 
۶) اتیل استات C۴H۸O۲ 
۷) اتوکسی اتان C۴H۱۰O 
۸) تولوئن C۷H۸ 
۹) بنزن C۶H۶ 
۱۰) کربن تتراکلرید CCl۴ 
۱۱) سیکلوهگزان C۶H۱۲ 
۱۲) دی متیل فرم آمید با نام اختصاری DMF و فرمول HC(O)N(CH۳)۲ محدوده مایع بودن بین ۶۱- تا ۱۵۳ درجه سانتیگراد می باشد. 
۱۳) تترا هیدرو فوران با نام اختصاری THF و فرمول CH۸O که به شکل یه حلقه ی پنج ضلعی است که در یکی از گوشه هایش اتم اکسیژن قرار گرفته است. محدوده مایع بودن بین ۶۵- تا ۶۶ درجه سانتیگراد می باشد. 
۱۴) دی متیل سولفوکسید با نام اختصاری DMSO و فرمول (CH۳)۲SO محدوده مایع بودن بین ۱۸ تا ۱۸۹ درجه سانتیگراد می باشد. 
۱۵) هگزا متیل فسفر آمید با نام اختصاری HMP و فرمول OP[N(CH۳)۲] 
۱۶) استونیتریل CH۳CN محدوده مایع بودن بین ۴۵- تا ۸۲ درجه سانتیگراد می باشد. 
۱۷) نیترومتان CH۳NO۲ محدوده مایع بودن بین ۲۹- تا ۱۰۱ درجه سانتیگراد می باشد. 
۱۸) دی کلرومتان CH۲Cl۲ محدوده مایع بودن بین ۹۷- تا ۴۰ درجه سانتیگراد می باشد. 
۱۹) سولفولان C۴H۸SO۲ (یک حلقه ی پنج ضلعی است که SO۲ یک گوشه و چهار CH۲ گوشه های دیگر را تشکیل داده اند. محدوده مایع بودن بین ۲۸ تا ۲۸۵ درجه سانتیگراد می باشد. 
۲۰) پروپان-۱و۲-دیول کربنات C۴H۶O۳ . یک حلقه ی پنج ضلعی که C=O یک گوشه و دو تا o نیز دو گوشه ، CH۲ یک گوشه و H۳CH گوشه دیگر را تشکیل می دهند. این حلال از ۴۹- تا ۲۴۲ درجه سانتیگراد مایع می باشد. 
طبق یک اصل کلی، مواد قطبی در حلال های قطبی و مواد غیرقطبی در حلال های غیر قطبی حل می شوند. 
حلال های آلی دسته ی بسیار مهمی از حلال ها را تشکیل می دهند که در زندگی کاربردهای بسیاری دارند. به عنوان مثال، حلال ادکلن ها، انواع اسپری ها، چسب ها و … انواع الکلها و دیگر حلال های آلی را تشکیل می دهند. چند حلال بسیار مهم صنعتی عبارتند از: 
دی متیل فرم آمید با نام اختصاری DMF و فرمول HC(O)N(CH۳)۲ 
تترا هیدرو فوران با نام اختصاری THF و فرمول CH۸O که به شکل یه حلقه ی پنج ضلعی است که در یکی از گوشه هایش اتم اکسیژن قرار گرفته است.
دی متیل سولفوکسید با نام اختصاری DMSO و فرمول (CH۳)۲SO 
بیان شد که الکلها دسته ی بسیار مهمی از حلال های صنعتی را تشکیل می دهند. میان ذرات حلال در الکلها، پیوند های هیدروزنی می باشد، اما یک سر الکلها، سر آلی و غیرقطبی آنها می باشد درنتیجه این حلالها می توانند هم مواد غیرقطبی را با سر غیرقطبی در خود حل کنند و هم مواد یکه می توانند با آن پیوند هیدروزنی برقرار نمایند، مانند آب. 
میان ذرات حلال غیرقطبی، فقط نیروهای واندروالس وجود دارند. میان ذرات ماده ی حل شده غیر قطبی نیز فقط نیروهای واندروالس وجود دارند. بنابراین تمام ذرات موجود در محلول، فقط تحت تاثیر این نیرو هستند و امکان تشکیل محلول وجود دارد. 
یک مثال حلال های غیر قطبی، هیدروکربنهای سیر شده خطی مانند هگزان است. موم که یک ماده ی غیرقطبی است در هگزان حل خواهد شد. 
البته تمام اجسام غیرقطبی در یکدیگر حل نمی شوند. حال متداولترین نوع محلول یعنی، یک جامد حل شده در یک مایع را در نظر می گیریم. انحلال پذیری یک جامد غیرقطبی در یک مایع غیرقطبی به دو عامل بستگی دارد: دمای ذوب و آنتالپی ذوب آن. وقتی این جامد حل می شود، محلول مایع به دست می آید. جامد تغییر فاز می دهد. جامدهایی که دمای ذوب و انتالپی ذوبشان بالاست، انحلال پذیری بیشتری نشان می دهند. این تفاوت به علت نیروهای جاذبه قویتر در بلورهای اجسامی است که دمای ذوب بالا دارند. در جریان حل شدن باید بر این نیروها فایق آمد. 
برخی از حلال ها مانند کربن تتراکلرید CCl۴ کلروفرم CHCl۳ به شدت سمی می باشد. همچنین کار با اسیدها مهارت و تدابیر خاص می طلبد. 
اثرات زیان اور حلال های آلی در محیط های کوچک خود را نشان می دهد ، زیرا حلال های آلی به مراتب بسیار فرار بوده و درنتیجه به دیلی سمی بودن ، هم برای انسان و هم موجودات زنده دیگر زیان دارد. 
یکی از مهارتهای کار با حلال ها این است که حلال های بی خطرتر پیدا کنیم: اغلب در آزمایشگاه ها، باید سعی کنیم که استفاده از حلال های سمی برای حل کردن موادی که در واکنش شیمیایی به کار برده می شوند، را حذف نماییم. 
بسیاری از حلال ها که در مقادیر زیاد در صنعت به کار برده می شوند برای سلامت انسان مضر هستند یا می توانند خطرات دیگری مانند آتش سوزی و انفجار به وجود آورند. حلال هایی که به طور گسترده استفاده می شوند و برای سلامت انسان مضر باشند شامل تتراکلرید کربن، کلروفورم، و پرکلورواتیلین هستند

متانول
 
متانول الکلی ایست یا باید بگوییم ماده ایست بی‌‌رنگ با بوی خاص و فراریت بالا.
نام‌های متانول
سایر اسامی( فارسی): متیل الکل، الکل متیلیک، متیل هیدرات، متیل هیدروکسید و الکل چوب
سایر اسامی( انگلیسی): Methyl Alcohol، MethylHydrate، MethylHydroxide، MethylicAlcohol، WoodAlcohol، Methylol، Hydroxymethane
تاریخچه متانول
متانول نخستين بار توسطA Mittasch  در سال 1913 از مونواکسیدکربن و هیدروژن در مجاورت کاتالیست آهن تهیه شد و ده سال بعد در سال 1923 با استفاده از كاتاليست‌های كرم و روی اولین واحد سنتز متانول صنعتی بوسیلهBadische Anilin-Und Soda Fabrik Ludwigshafen مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
روش‌های تولید متانول
در گذشته متانول از هیدروژن‌دار کردن کاتالیزوری مونوکسیدکربن به‌دست می‌آمد. مخلوط هیدروژن و مونوکسیدکربن با نسبت ضروری، از واکنش آب با متان، آلکان‌های دیگر یا زغال سنگ در دمای بالا به‌دست می‌آمد.
در شیوه مدرن تولید متانول، از کاتالیزورهایی استفاده می‌شود که در فشارهای پایین عمل می‌کنند و کارایی موثرتری دارند. امروزه گاز سنتز مورد نظر برای تولید متانول مانند گذشته از زغال بدست نمی‌آید، بلکه از واکنش متان موجود در گازهای طبیعی تحت فشار ملایم ۱۰-۲۰ اتمسفر و دمای ۸۵۰ درجه سانتی‌گراد با بخار آب و در مجاورت کاتالیزور نیکل تولید می‌شود. CO و H۲ تولید شده، تحت تاثیر کاتالیزوری که مخلوطی از مس و اکسید روی و آلومینیوم است، واکنش داده و متانول ایجاد می‌کنند. این کاتالیزور اولین بار درسال ۱۹۶۶ توسط ICI استفاده شد. این واکنش در فشار ۵۰-۱۰۰ اتمسفر و دمای ۲۵۰ درجه سانتی‌گراد صورت می‌گیرد.
روش دیگر تولید متانول، واکنش دی‌اکسیدکربن با هیدروژن اضافی است که تولید متانول و آب می‌کند.
 
تولید متانول
ورودی گازطبیعی —– ریفرمینک  —–  فشرده کردن گاز سنتز  —–  تولید متانول خام  —–  خالص سازی متانول خام  —–  ذخیره سازی
 
کاربرد متانول
متانول يكي از سه محصول بسيار مهم صنايع شيميايي در دنيا بوده و مواد بسياري از آن مشتق مي‌شوند.
متانول به عنوان يكي از محصولات استراتژيك بوده و استفاده آن در صنايع مختلف، اين محصول را به‌عنوان يك كالاي استراتژيك مطرح ساخته است و هم از اين روي نوسان قيمت آن بر بسياري از صنايع توليدي اثر مي‌گذارد.

مصرف متانول در صنعت

انواع چسب‌های صنعتی
استفاده از متانول در انواع حلال‌ها و ضدیخ
تولید انواع پلاستیک، تخته سه لایی، رنگ و مواد منفجره
متیل متاکریلات برای تولید انواع لامینیت‌ها و انواع ورنی و…
در تولید انواع ظروف و تجهیزات آشپزخانه، دوربین‌های عکاسی
فرمالدئیدها( فرمالین) جهت مصارف خانگی و تولید انواع رزین‌ها
تهیهM.T.B.Eجهت ارتقا درجه آرام سوزی بنزین و جایگزین TEL
استفاده از دی متیل اتر موجود در متانول به جای cfc ها  در افشانه‌های آتروسل به عنوان پیشرانه
اسید استیک و استفاده از آن به‌عنوان محصول نهایی و یا استفاده برای تهیه انواع استات سلولز برای انواع الیاف و پارچه
 
کاربردهای جدید متانول که از دیرباز ذهن‌ها را به خود مشغول کرده بود
با توجه به كمبود قابل پيش‌بيني منابع انرژي در آينده، مصرف مستقيم متانول به‌عنوان سوخت پاك و يا در توليد هيدروژن مصرفي پيل‌هاي سوختي، بسيار مورد توجه است.
تولیدDMEدی متیل اتر( سوخت قرن بیست و یکم) و جایگزین نفت گاز
 
وضعیت متانول ایران

در حال حاضر چهار مجتمع پتروشیمی شیراز،فن‌آوران،زاگرس و خارک در ایران این محصول را به صورت انبوه تولید می‌کنند به‌گونه‌ای کهایران به‌عنوان یکی از قطب‌های تولید متانول در جهان شناخته می‌شود و پتروشیمی زاگرس به‌عنوان یکی از بزرگترین مجنمع‌های تولیدی متانول در دنیا در حال فعالیت است.

بررسی وضعیت صنعت متانول

بزرگترين توليد كننده متانول در جهان کشورهای چين، عربستان و ترينيداد هستند.
توليد متانول در سطح جهان معادل 79 ميليون تن، كه از اين مقدار حدود 5,5 ميليون تن آن مربوط به ايران است كه 3,3 ميليون تن آن توسط شركت پتروشيمي زاگرس توليد مي‌گردد.
لازم به ذكر است كه پتروشيمي زاگرس در حدود 60٪ توليد متانول در ايران را پوشش مي‌دهد و متوسط توليد روزانه آن 10 هزار تن است.بيشترين مصرف متانول در سطح جهان توسط مناطق شمال شرقي آسيا، اروپا، آمريكاي شمالي هستند كه از سال 2009 به بعد آهنگ رشد مصرف متانول در قاره آسيا افزايش و از طرف ديگر براي اروپا و آمريكاي شمالي با آهنگ رشد مصرف كاهشي همراه بوده است.
همچنين بر اساس آمارها مي‌توان از” چين” به‌عنوان بزرگترين مصرف كننده متانول در سطح جهان نام برد كه حدود 50٪ مصرف متانول در جهان را داراست.ميزان مصرف متانول براي سال 2014 به ميزان 76 ميليون متريك خواهد رسيد، همچنين پيش‌بيني مي‌گردد تقاضاي متانول تا سال 2015 بر اساس پيش‌بيني صورت گرفته توسط HISبه‌طور ميانگين با نرخ 9،8٪  افزايش يابد.

اطلاعات ایمنی متانول

متانول ترکیبی سمی است. محصول متابولیت آن،اسید فرمیکو فرمالدئید، سبب نابینایی و مرگ می‌شود.
تماس با پوست
ايجاد خشكي، از بين رفتن چربي پوست و تحريك و سوزش ملايم
مي‌تواند از راه پوست جذب شده و روي سيستم اعصاب اثر بگذارد و سبب كاهش كارايي آن شود
موجب كوري و حتي مرگ مي‌شود
تماس با چشم
ايجاد لكه‌هاي تاريك در چشم و سبب كوري مي‌شود
باعث التهاب غشاهاي مخاطي مي‌گردد
بلعيدن و خوردن
سمي است
ايجاد سوزش در بافت غشايي دهان و گلو مي‌كند
بر دستگاه عصبي اثر گذاشته و سبب تهوع، كوري و حتي مرگ مي‌شود
استنشاق
بخار متانول سبب سوزش چشم، بيني، گلو و دستگاه تنفس مي‌شود
همچنين كارايي دستگاه اعصاب مركزي را كاهش داده و باعث كوري مي‌شود
حريق و انفجار
بخار متانول به‌راحتي در هوا منتشر شده و مشتعل مي‌گردد و توليد و  مي‌كند
در صورت وجود غلظت كافي بخار متانول، در اثر منابع احتراق، حريق و انفجار حادث مي‌شود
جابجايي و انبارش متانول
مقررات مربوط به محيط‌هاي نگهداري و ذخيره‌سازي در كارگاه‌هايي كه اين محصول استفاده يا جابجا مي‌شود:
جابجايي
از روش‌هاي ايمن كار استفاده كنيد تا از تماس متانول با چشم و پوست يا استنشاق آن پيش‌گيري شود.
در هنگام جابجايي ظروف متانول يا حضور در منطقه آلوده سيگار كشيدن و خوردن و آشاميدن ممنوع شود.
ظروف را كاملا بسته نگه داريد.
از ليفتراك‌هاي ضدانفجار استفاده كنيد و سعي كنيد ميزان تبخير متانول در حداقل باشد.
با به كار بردن اقدامات ايمني خطر حريق را كاهش دهيد.
نگهداري و انبارش
در محيط خنك و داراي تهويه مناسب نگهداري شود.
از عوامل اكسيد كننده، اسيدها، قلياها، نور مستقيم خورشيد، گرما يا شعله و مواد غذايي به دور باشد.

ظروف حاوي متانول بايد به‌نحو مناسبي برچسب‌گذاري و به زمين ارت شوند.
محل به طور مرتب از نظر نشتي و ريخت و پاش بررسي شود.
اغلب ظروف فلزي و پلاستيكي به استثناي ظروف سربي و منيزيومي براي نگهداري مناسب هستند.
مخازن جديد از فولاد ضدزنگ ساخته مي‌شوند.
 
ميزان خوردگي توسط متانول براي چند ماده
 
چدن، مونل، سرب، نيكل: 0.051 میلی‌متر در سال
آهن با سيليكون بالا: 0.051 میلی‌متر در سال
پلي اتيلن: تا اندازه‌ای تخریب می‌شود.
نئوپرن، پلي‌استرها، لاستيك طبيعي و لاستيك بوتيل: رضایت بخش

پروپیلن گلیکول

به انگلیسی: Propylene glycol) با فرمول شیمیایی C۳H۸O۲ یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۱۰۳۰ است. که جرم مولی آن ۷۶٫۰۹ g/mol می‌باشد.

طرز ساخت

پروپیلن گلیکول از آبکافت و به وسیلهٔ پروپیلن اکسید (C3H6O) ساخته می‌شود.

موارد استفاده

  1. کاربرد به عنوان حلال در دارو مثلاً دیازپام در آب حل نمی‌شود
  2. کاربرد به عنوان افزودنی‌های غذایی
  3. کاربرد به عنوان مایه خنک‌کننده (ضدیخ) در موتور یا مایع ضدیخ بروی هواپیما De-ice
  4. کاربرد به عنوان روغن هیدرولیک در سیستم‌های هیدرولیک
  5. کاربرد به عنوان مواد دودزا در ماشین‌های دودزا Fog machine
  6. کاربرد به عنوان تغریز کننده، پاک کننده، ضدعفونی‌کننده در صنایع آرایشی و بهداشتی
  7. کاربرد به عنوان مونومر در تهیه رزین‌های پلی استری

مونو پروپیلن گلیکول چیست !؟

این ماده یک الکل انحلال پذیر در آب است که به عنوان حلال در صنایع مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد. نداشتن رنگ و بو ، نقطه جوش بالا ، حلالیت خوب در آب و عدم سمیت باعث شده است که از این ماده به صورت گسترده به عنوان حامل ، حلال ، رقیق کننده و …. در تولید مواد غذایی خوراکی ، دارو ، مواد آرایشی ( عطر و … )، مواد بهداشتی (شامپو و …. ) و همچنین ضد یخ استفاده شود. در ادامه این متن به خواص ، روش تولید ، کاربرد ها ، عوارض و سایر موارد در مورد این ماده پرداخته شده است .

کاربرد 
مواد غذایی:
از MPG خوراکی به عنوان ماده ی افزودنی در محصولات غذایی متنوع مانند :سس سالاد، بستنی بدون چربی، رنگ های غذایی، ذرت بوداده،خامه ی ترش و کیک ، ماده افزودنی به نوشیدنی ها و آبنبات ها استفاده می شود.
جاذب رطوبت (از تبخیر مواد غذایی جلوگیری می کند)
نگهدارنده مواد غذایی توتون و تنباکو

لوازم آرایشی  و بهداشتی:
این ماده به عنوان یک عامل نرم کننده و ملین در لوازم آرایشی و دارویی کاربرد دارد. به خصوص از پروپیلن گلیکول برای مو استفاده زیادی می شود.
ساخت کرم ها و لوسیون و ضد آفتاب
حلال بسیاری از مواد دارویی مانند دیازپام و لورازپام . و به طور کلی در داروسازی کاربرد فراوانی دارد.
حلال مواد معطر
شوینده ها و ضدعفونی کننده ها
 

کاربرد در دامپزشکی
در دامپزشکی از مونو پروپیلن گلیکول برای درمان بیماری کتوز ( بالا بودن مواد کتونی در خون ، شیر و یا ادرار دام ) استفاده می کنند. گاو ها پس از زایمان دچار کمبود انرژی می شوند که همین عامل باعث کم بودن شیر و ابتلا به کتوز می گردد. برای درمان این بیماری از PG استفاده می شود که  میزان شیر را افزایش می دهد ، چربی شیر کاهش پیدا می کند و درصد پروتئین آن بدون تغییر باقی می ماند. 
تولید 
برای اولین بار Wurtz در سال 1859 با هیدرولیز پروپیلن گلیکول دی استات توانست این ماده را تهیه کند . در سال 1931 شرکت Carbide and Carbon Chemicals Corp برای اولین بار این ماده را به صورت تجاری تولید کرد . در این روش ابتدا با استفاده از  فرآیند کلروهیدرین ،PO تولید شده و سپس با هیدرولیز به گلیکول تبدیل می شود.
در اواسط دهه 1930 میلادی شرکت Du Pont واحد فشار بالای هیدروژناسیون روغن نارگیل را راه اندازی کرد که در طول انجام این فرآیند ، propylene glycol به عنوان محصول جانبی تولید می شد . پذیرفته شدن این محصول به عنوان جایگزین مناسب برای گلیسرول در تولید مواد دارویی و کمبود آن در طول جنگ جهانی دوم باعث تاسیس کارخانه های جدیدی توسط شرکت های “Dow chemicals” و “Wyandotte Chemical” شد.
تمامی تولیدات تجاری این ماده توسط هیدرولیز غیر کاتالیستی PO در دما و فشار بالا انجام می شود. این واکنش در حضور مقادیر اضافی آب صورت می گیرد و محصول نهایی دارای خلوص 90% از پروپیلن گلیکولهاست (مونو- دی -تری) . راکتور هیدراسیون در دمای 120-190 درجه سانتی گراد و فشار 2170 کیلو پاسکال کار می کند. پس از کامل شدن فرآیند هیدراسیون ، آب اضافی در اواپراتورها و برج های خشک کن خارج شده و سپس ترکیبات در برج تقطیر تحت خلا خالص می شوند .

Dipropylene Glycol – KEDPG

نام شیمیایی: دی پروپیلن گلایکول
نام تجاری: DPG
معرفی :

دی پروپیلن گلایکول (DPG) از مشتقات پروپیلن اکساید (PO) بوده و در یک پروسه دو مرحله ای تولید می شود.مرحله اول واکنش PO با آب می باشد که نتیجه آن مخلوطی از MPG و DPG است.
در مرحله دوم مخلوط واکنش مرحله قبل برای جداسازی اجزاء از یکدیگر، تقطیر و خالص سازی می شود.

کاربردهای عمومی:

دی پروپیلن گلایکول (DPG) به عنوان واکنشگر میانی در تولید رزین های پلی استر غیر اشباع با عملکرد بالا، پلی اورتان ها و پلاستی سایزرها به کار می رود. DPG قدرت حل کنندگی بالا،نرخ تبخیر کم، سمیت کم و ویسکوزیته بالایی دارد.
DPG اغلب به عنوان ماده حد واسط شیمیایی کاربردهای متنوعی دارد. دی پروپیلن گلایکول دی بنزوات یک نرم کننده خوب است که در اثر استریفیکاسیون دی پروپیلن گلایکول و اسید بدست می آید.
به عنوان یک واکنشگر در رزین های پلی استر غیر اشباع، دی پروپیلن گلایکول سبب انعطاف پذیری و پایداری در برابر هیدرولیز در رزین نهایی شده و ویسکوزیته رزین خام را کاهش می دهد. در رزین های پلی استر غیر اشباع اصلاح شده دی سیکوپنتادی ان (DCPD) ، DPG به افزایش انعطاف پذیری رزین پخته شده کمک نموده و شکنندگی آن را کاهش خواهد داد. در محصولات پلی یورتان، DPG به عنوان یک آغازگر برای سنتز پلی ال های اورتان و به عنوان پلی ال در سیستم فوم های پلی اورتان سخت به کار می رود.
خواص عمومی DPG مشابه سایر گلایکول ها می باشد. البته قابلیت حل کنندگی بیشتر این ماده برای مواد خاص، نرخ تبخیر کم،سمیت کم و ویسکوزیته بالاتر آن سبب می شود DPG نسبت به سایر گلایکول ها مناسب تر باشد. برخی از کاربردهای DPG شامل موارد زیر است:
روغن ترمز، روغن هایی که در صنعت فلزکاری کاربرد دارند، روانسازهای نساجی، جوهرهای چاپ، پوشش ها، صابونهای صنعتی، حلال ها و فرمولاسیون سموم کشاورزی
قابلیت حل کنندگی بالای DPG برای روغن کرچک، این ماده را برای استفاده در روغن های مورد استفاده در صنعت فلزکاری، روانساز های نساجی و صابونهای صنعتی مناسب می سازد.
DPG برای کاربرد در عطر و مواد آرایشی هم حلال مناسبی است. حلالیت عالی این ماده در آب، روغن ها و هیدروکربنها به همراه بوی کم، پتانسیل پایین برای آسیب رسانی به پوست، سمیت کم و کیفیت بالا، این ماده را در زمره مواد خام مهم در صنایع مختلف قرار داده است.